Nowe zasady zwolnień lekarskich i orzecznictwa ZUS – co się zmienia od 2026 roku?
7 stycznia 2026 r. Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, przygotowaną w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Nowe przepisy porządkują zasady korzystania ze zwolnień lekarskich (L4), wprowadzają zmiany w orzecznictwie lekarskim ZUS oraz doprecyzowują zasady kontroli. Ponadto wprowadzają szybsze procedury i likwidują szkodliwe absurdy – to główne cele reformy zwolnień lekarskich oraz orzecznictwa lekarskiego.
Jasne zasady korzystania ze zwolnienia lekarskiego (L4)
Nowelizacja wprost definiuje pojęcia „pracy zarobkowej” oraz aktywności „niezgodnej z celem zwolnienia”, zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego. To koniec domysłów i obaw, że każda drobna czynność może skutkować utratą zasiłku chorobowego.
Co będzie dozwolone na L4?
wykonywanie zwykłych czynności dnia codziennego (np. wyjście do sklepu, apteki), tzw. czynności incydentalne, wymagane przez istotne okoliczności (np. podpisanie pilnego dokumentu, jednorazowe opłacenie faktury, odprowadzenie dziecka do przedszkola, gdy nie ma innej możliwości).
Takie działania nie będą uznawane za pracę zarobkową, o ile mają charakter wyjątkowy i nie wynikają z polecenia pracodawcy.
Praca u jednego pracodawcy podczas L4 u innego.
Na wniosek ubezpieczonego możliwe będzie wykonywanie pracy u jednego pracodawcy, przy jednoczesnym zwolnieniu lekarskim z innego tytułu – jeśli charakter pracy na to pozwala.
Przykładowo: osoba niezdolna do pracy fizycznej może wykonywać lekką pracę biurową lub dydaktyczną.
Zwolnienia lekarskie przy kilku tytułach ubezpieczenia (od 1.01.2027 r.)
Obecnie lekarz wystawia osobne zwolnienie lekarskie dla każdego tytułu ubezpieczenia.
Po zmianach ubezpieczony będzie mógł złożyć wniosek, aby zwolnienie nie obejmowało wszystkich tytułów – jeśli charakter jednej z prac pozwala na jej dalsze wykonywanie (np. połączenie pracy fizycznej i biurowej).
Zmiany w orzecznictwie lekarskim ZUS jednoosobowe orzekanie w I i II instancji, w sprawach szczególnie skomplikowanych – możliwość skierowania sprawy do trzyosobowego składu, lekarz orzekający w I instancji nie będzie mógł orzekać w II instancji (gwarancja bezstronności), uwzględnianie specjalizacji lekarza przy orzekaniu w II instancji.
Usprawnienie procedur i kontroli L4
Nowelizacja doprecyzowuje zasady kontroli zwolnień lekarskich. Kontrole nadal będą prowadzić ZUS oraz płatnicy składek, zarówno w przypadku choroby, jak i opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS uzyskał także wyraźną podstawę do kontrolowania osób pobierających świadczenia po ustaniu zatrudnienia, a kontrolerzy będą mogli legitymować osoby kontrolowane.
Dodatkowo: 30 dni na wydanie orzeczenia, zwiększenie liczby lekarzy orzeczników ZUS, wsparcie lekarzy przez asystentów medycznych, w określonych sprawach orzeczenia będą wydawane także przez pielęgniarki, pielęgniarzy i fizjoterapeutów,
Ważne: przepisy wchodzą w życie etapami:
od 27 stycznia 2026 r. – zmiany dotyczące kontroli zwolnień lekarskich, od 13 kwietnia 2026 r. – jasne zasady korzystania z L4 oraz definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, od 1 stycznia 2027 r. – zmiany dotyczące zwolnień przy kilku tytułach ubezpieczenia.
Podstawa prawna:
– ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
– ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw – podpisana przez Prezydenta dnia 7.01.2026 r.
#L4 #zwolnienielekarskie #ZUS #prawo #ubezpieczeniaspoleczne #orzecznictwo #pracownik #pracodawca #kadry #HR #zmianywprzepisach